Mắc khén – hạt gia vị đặc trưng của đất trời Tây Bắc

0

Tây Bắc không chỉ là vùng đất của núi non hùng vĩ, của những bông hoa ban trắng muốt, của những chàng trai cô gái Thái mà còn có những  món ăn thơm lừng hương mắc khén. Ai một lần đến đây cũng đều ngây ngất hương thơm của thứ gia vị đặc biệt ấy.

Từ Hà Nội lên Tây Bắc theo đường bộ, vượt hàng trăm km đường “dốc lên khúc khuỷu dốc thăm thẳm”, qua đèo Pha Đin – nơi “tiếp giáp” giữa trời và đất (theo tiếng địa phương) mới đến được với các bản làng người Thái nơi đây.

Phong cảnh Tây Bắc đẹp đến mê hồn, những ngôi nhà sàn chênh vênh trên triền dốc, những gương mặt người già man mác chất sử thi, những đôi mắt đen láy của các cô gái Thái. Và có một điều nữa đủ sức “lôi kéo” du khách ở lại lâu hơn đó là những món ăn mang đậm nét núi rừng Tây Bắc với hương thơm đặc trưng của quả mắc khén như món "pa pỉnh tộp (cá nướng), gà nướng mắc khén, món chấm chẳm chéo hay thịt trâu khô gác bếp.

mac-khen-hat-gia-vi-dac-trung

Mắc khén – gia vị đặc biệt của núi rừng Tây Bắc

Rừng núi Tây Bắc hùng vĩ, phía trong những cánh rừng ấy là cây mắc khén sai trĩu quả mỗi độ tháng 11 về. Khi ấy, bà con lại rủ nhau vào rừng thu hoạch quả mắc khén, từng gùi từng gùi đầy một màu xanh mắc khén, mang hương thơm núi rừng về bản. Bên hiên mái nhà sàn vùng cao là những chùm mắc khén phơi tỏa hương thơm ngào ngạt. Ở nơi đây hầu như gia đình nào cũng phơi mắc khén để dùng quanh năm vì các món ăn truyền thống của người Thái đều dùng loại gia vị đặc biệt này. 

Gọi là quả nhưng mắc khén lại không dùng để ăn mà làm gia vị. Thứ quả này không ngọt mà cũng chẳng chua, nó có cái cay cay, ngai ngái rất đặc trưng, cắn thử thấy tê rần nơi đầu lưỡi. Không biết khách đến ăn có nghiện không chứ ở đây, không có mắc khén thì người Tây Bắc ăn cơm không thấy ngon.

mac-khen-hat-gia-vi-dac-trung-1

Ở Tây Bắc, hầu như gia đình nào cũng phơi mắc khén để dùng quanh năm

Mắc khén sau khi phơi khô sẽ được để trên gác bếp, vừa bảo quản được lâu vừa chẳng mất đi hương thơm vốn có của nó. Cách mà người Tây Bắc chế biến mắc khén cũng rất thú vị, người ta bỏ cả chùm mắc khén vào trong bếp còn than nóng, khói um cả gian bếp nhỏ, cay xè khóe mắt. Thế nhưng lại có một mùi hương ngào ngạt vô cùng dễ chịu tỏa ra thơm lừng.

Còn một cách khác đó là rang mắc khén trên chảo nóng, đảo thật nhanh và đều tay, khi nào ngửi thấy mùi thơm thì bắc xuống. Vì trong hạt mắc khén có khá nhiều tinh dầu nên thường người ta sẽ để cho nguội hẳn rồi mới giã, đem ướp với thịt cá. Thứ hạt vô cùng nhỏ bé nhưng lại ẩn chưa sức mạnh kì diệu, làm những món ăn rất bình thường bỗng trở nên thơm ngon đặc biệt.

Trong cái lạnh se se của miền sơn cước, sương mù bao phủ thích nhất là được ngôi bên bếp lửa nghe người dân nơi đây kể chuyện rồi ăn những món ăn của núi rừng. Cái cay nồng của từng hạt mắc khén tê rần nơi đầu lưỡi rồi tỏa hơi ấm lan dần khắp cơ thể, xua tan đi cái giá lạnh mùa đông.

mac-khen-hat-gia-vi-dac-trung-3

Mắc khén là gia vị không thể thiếu trong các món ăn ở Tây Bắc

Hầu như món ăn nào trong mâm cơm của người Thái cũng có gia vị mắc khén, từ món nướng, món rán đến thức chấm. Cách ăn ấy đã thành cái “nếp” trong đời sống của họ. Bởi vậy những người con Tây Bắc xa quê luôn đau đau nhớ về mùi hương mắc khén quê nhà.

Món ăn được nhiều du khách ưa thích khi nhắc đến mắc khén là pa pỉnh tộp. Đây là món ăn phổ biến trong bữa cơm hằng ngày người Thái nhưng lại khá lạ với du khách miền xuôi. Để làm món này cần những con cá suối to và tươi, thịt chắc. Cá nướng pa pỉnh tộp cần nhiều rau thơm và tất nhiên có một thứ không thể thiếu được, đó là hạt mắc khén rừng. Cá được kẹp que rồi nướng bằng than củi. Lửa cháy tí tách, cá chín từ từ, vàng đều, thơm mùi cá quyện cùng hương mắc khén, chỉ mới ngửi thôi đã thấy đầy hấp dẫn.

Mâm cơm của người Thái còn rất nhiều món ngon từ mắc khén, đó là các món thịt khô gác bếp, là thịt nướng, thịt rán. Từng miếng thịt mềm dai, thêm chút cay, ngai ngái của mắc khén, vị thơm của các loại rau khiến ai ăn cũng phải tấm tắc khen ngon. Thêm đĩa chẳm chéo làm từ mắc khén nữa thì món ăn càng thêm phần đậm đà. Ban đầu là cái cay đến cực độ, cay của ớt rừng, của mắc khén nhưng cuối cùng đọng lại là vị thơm ngon khó tả.

Từ ngàn xưa đến nay, thứ gia vị đặc biệt này vẫn luôn gắn bó với người dân Tây Bắc. Bình yên sao hình ảnh những chùm mắc khén được phơi dưới ánh nắng chiều của miền rẻo cao. Quả khô tự động tách vỏ tạo thành cánh như những bông hoa nhỏ, để lộ hạt bên trong. Những hạt nhỏ xíu, đen lánh, thơm lừng chính là hạt ngọc của đất trời Tây Bắc.

Một số hình ảnh về sản phẩm hạt mắc khén:

mac-khen-hat-gia-vi-dac-trung-5

Mắc khén kết hợp với các gia vị khác tạo nên hỗn hợp ướp đặc biệt

mac-khen-hat-gia-vi-dac-trung-6

Mắc khén và hạt dổi là hai gia vị nổi tiếng của Tây Bắc

mac-khen-hat-gia-vi-dac-trung-7

Không chỉ dùng để ướp thịt cá mà mắc khén còn làm nên thức chấm chẳm chéo tuyệt ngon

Content Protection by DMCA.com
Chia sẻ bài viết:

Bình luận bài viết